หลายครั้งที่พ่อแม่พยายามเรียกชื่อลูก พยายามชวนลูกมองหน้ากัน หรือพยายามให้ลูกสบตา แต่ลูกกลับวิ่งไปมา หมุนตัว กระโดด หรือโยกตัวอยู่กับจังหวะของตัวเอง จนพ่อแม่รู้สึกเหมือนเข้าไม่ถึงโลกของลูก ซึ่งในความเป็นจริง ลูกออทิสติกไม่ได้ปิดกั้นการเชื่อมโยง เพียงแต่ลูกกำลังประมวลผลข้อมูลที่ตนกำลังได้รับ ยิ่งข้อมูลเยอะ ยิ่งสบสนจนหาประตูเชื่อมกับคนตรงหน้าไม่เจอ โพสต์นี้ บ้านอุ่นรักจึงอยากชวนให้พ่อแม่หาทางเชื่อมโยงกับลูกอีกแบบด้วยการที่เราซึ่งเป็นผู้ใหญ่ต้องค่อย ๆ แทรกตัวเข้าไปอยู่ในจังหวะเดียวกันกับลูกให้ได้เสียก่อน
ลูกออทิสติกบางรายชอบเคลื่อนไหวร่างกายซ้ำ ๆ เช่น หมุนตัว วิ่งไปมา โยกตัว หรือแกว่งมือ ซึ่งในเชิงวิชาการด้านพัฒนาการเด็ก พฤติกรรมเหล่านี้ถูกพิจารณาว่าเป็นวิธีที่เด็กทำเพื่อช่วยให้ตนเองสามารถ “จัดระเบียบระบบประสาท” หรือช่วยให้ตัวเองรู้สึกสงบและรับมือกับสิ่งรอบตัวได้ดีขึ้น ดังนั้น หากพ่อแม่เปิดเพลงที่ลูกชอบแต่ลูกก็ยังไม่ค่อยสนใจ ให้ลองใช้ “ดนตรีและการเคลื่อนไหวร่วมกัน” เข้าสนับสนุนเพิ่มเติมเพื่อเชื่อมโยงลูกกับเราอย่างเป็นธรรมชาติ
ที่บ้านอุ่นรัก ครูใช้ทั้งเสียงเพลง จังหวะ และการเคลื่อนไหวเป็นประตูใจในการเข้าไปหาเด็ก เมื่อครูสามารถแทรกตัวเข้าไปอยู่ในจังหวะเดียวกับเด็ก ๆ ได้ เด็ก ๆ จำนวนมากจะเริ่มเปิดรับการมีปฏิสัมพันธ์มากขึ้น ทั้งการมองหน้า การรอคอย การตอบสนอง และการเชื่อมโยงทางอารมณ์ เช่น เด็กบางคนอาจยังไม่ยอมสบตาเวลาถูกเรียกชื่อ แต่เมื่อครูเริ่มโยกตัว เต้น หรือกระโดดไปพร้อมกับเขา เด็กก็เริ่มหันมามอง ยิ้ม รอจังหวะ หรือพยายามตอบสนองกลับมากขึ้นทีละน้อย ซึ่งช่วงเวลาเล็ก ๆ เหล่านี้เอง คือจุดเริ่มต้นสำคัญของการสื่อสารและความสัมพันธ์
เมื่อลูกอยู่ที่บ้าน พ่อแม่ลองนำความชอบการเคลื่อนไหวของลูกมาประกอบการฟังเพลงเพื่อเพิ่มการสบตาและกระตุ้นพัฒนาการด้านอื่น ๆ ไปพร้อมกันได้ เช่น
• ชวนลูกเคลื่อนไหวเลียนแบบกันหรือเต้นตามกันไปมา
• เล่นเกมผลัดกันเป็นคนนำเต้น เพื่อฝึกการรอคอยและการสังเกต
• แทรกการเรียกชื่อ การมองหน้า หรือการสบตาสั้น ๆ ระหว่างกิจกรรม
• ฝึกให้เด็กตอบสนองต่อคนรอบข้างและสิ่งต่าง ๆ อย่างมีเป้าหมาย
• ส่งเสริมการรับรู้อารมณ์และการสื่อสารแบบไม่ใช้คำพูด
• เพิ่มโอกาสในการเรียนรู้ทักษะทางสังคมผ่านกิจกรรมที่เด็กสนุกและรู้สึกปลอดภัย
อย่างไรก็ตาม การชอบขยับร่างกายของลูกออทิสติกเปรียบเสมือนเหรียญที่มีสองด้าน
- ด้านหนึ่ง เราสามารถนำความชอบนี้มาใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างการเรียนรู้ การสบตา และการเชื่อมโยงทางสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- แต่อีกด้านหนึ่ง หากเด็กขยับร่างกายซ้ำ ๆ ตามความเคยชินตลอดเวลา โดยไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม ก็อาจส่งผลต่อทักษะด้านอื่นได้เช่นกัน เช่น การจดจ่อ การฟังคำสั่ง การเล่นร่วมกับผู้อื่น หรือการเข้าสังคมในชีวิตประจำวัน
ดังนั้น เป้าหมายสำคัญในกิจกรรมเต้นประกอบเพลงนี้จึงไม่ใช่การ “ห้ามลูกขยับร่างกาย” แต่คือการค่อย ๆ ช่วยให้ลูกเรียนรู้การควบคุมร่างกายและปรับระดับการเคลื่อนไหวให้เหมาะสมกับสถานการณ์ ผ่านวิธีที่สอดคล้องกับพัฒนาการและความต้องการของลูกของเรา
จากประสบการณ์ในการทำงานของครู นักเรียนของบ้านอุ่นรักสามารถเชื่อมโยงสายตา สานสัมพันธ์ และเปิดรับผู้คนรอบข้างได้ค่ะ เพียงแต่การเชื่อมโยงระหว่างเด็ก ๆ และครูอาจไม่ได้เริ่มจากการบอกให้เด็ก “มองตาครู” เสมอไป บ่อยครั้งความสัมพันธ์เริ่มต้นได้เพราะครูแทรกตัวเข้าไปอยู่ในโลกและจังหวะของเด็ก ๆ จากนั้น ครูจะค่อย ๆ นำทางให้เด็กออกมาเรียนรู้โลกของการสื่อสารและความสัมพันธ์ร่วมกับผู้อื่นทีละน้อยอย่างอบอุ่นด้วยความเข้าใจ
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 086 775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 087 502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini | Slides Carnival
