“ทำไมลูกถึงยอมวางทุกอย่างได้ แต่ไม่ยอมวางเกม?”
สำหรับพ่อแม่ผู้ปกครองของเด็กออทิสติกคำถามนี้อาจมาพร้อมความกังวลว่า “เล่นเกมมากเกินไปจะทำให้อาการออทิสติกแย่ลงหรือเปล่า?” คำตอบจากงานวิจัยไม่ได้ชี้ชัดถึงขั้นว่าเกมดีหรือเกมไม่ดี แต่สิ่งสำคัญกว่าคือเราต้องทำความเข้าใจว่าเด็กกำลังได้อะไรจากเกมและเกมกำลังเข้ามาแทนที่อะไรในชีวิตประจำวัน
ทำไมเด็กออทิสติกบางคนจึงชอบเกม?
เกมมีคุณลักษณะหลายอย่างที่อาจดึงดูดเด็กบางคนได้ เช่น มีกติกาที่ชัดเจน มีเป้าหมายที่คาดเดาได้ มีการตอบสนองกลับทันที และเปิดโอกาสให้ทำสิ่งที่สนใจซ้ำ ๆ จนเกิดความชำนาญ งานวิจัยพบว่าเด็กและวัยรุ่นออทิสติกบางกลุ่มให้คุณค่ากับสิ่งเร้าที่เกี่ยวข้องกับความสนใจเฉพาะของตนเอง (special interests) สูงกว่าสิ่งเร้าทั่วไป¹ จึงเป็นไปได้ว่าเกมที่ตรงกับความสนใจของเด็กจะมีแรงจูงใจ (motivation) สูงมาก นอกจากนี้ เกมอาจเป็นพื้นที่ที่เด็กสามารถควบคุมสถานการณ์ได้มากกว่าการเข้าสังคมในชีวิตจริง และสำหรับบางคน เกมยังเป็นช่องทางในการผ่อนคลายหรือเชื่อมต่อกับผู้อื่นได้² ดังนั้น การที่ลูกชอบเกมไม่ได้หมายความว่าเด็กขี้เกียจ ไม่สนใจคน หรือไม่อยากเรียนรู้เสมอไป
เกมมี “ข้อดี” หรือไม่?
มีหลักฐานว่าเกมที่ได้รับการออกแบบเพื่อการเรียนรู้หรือการฝึกทักษะโดยเฉพาะ (serious games/game-based interventions) อาจช่วยพัฒนาทักษะบางด้านในเด็กออทิสติกได้ นอกจากนี้ การทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์อภิมาน (systematic review and meta-analysis) พบว่าการแทรกแซงโดยใช้เกมเป็นฐานอาจมีผลเชิงบวกต่อทักษะทางสังคม (social skills) พฤติกรรมทางสังคม (social behaviors) และการรู้คิด (cognition) แต่ผลด้านภาษาและความวิตกกังวลยังไม่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม คุณภาพของงานวิจัยยังมีข้อจำกัด³
อีกผลงานการทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบ (systematic review) พบว่าเกมเพื่อการฝึกทักษะอย่างจริงจังบางรูปแบบอาจช่วยฝึกเรื่องการรับรู้อารมณ์ การกำกับอารมณ์ การมองหรือความสนใจร่วม และทักษะทางสังคมได้ แต่ผู้วิจัยยังเน้นว่าจำเป็นต้องมีงานวิจัยที่มีคุณภาพสูงขึ้นเพื่อยืนยันผลในระยะยาว⁴ นั่นหมายความว่า “เกม” ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ต้องห้ามเสมอไป แต่ต้องแยกให้ออกระหว่างเกมที่ออกแบบเพื่อการเรียนรู้กับเกมทั่วไปที่เด็กเล่นเพื่อความบันเทิง และเราไม่ควรนำผลการวิจัยของเกมเพื่อการฝึกทักษะไปสรุปว่าเกมทุกชนิดมีผลในการบำบัดเหมือนกัน
เกมมี “ผลเสีย” หรือไม่?
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “การเล่นเกม” เพียงอย่างเดียว แต่อาจเกิดขึ้นเมื่อการเล่นเกมมากเกินไปหรือเข้ามาแทนที่กิจกรรมสำคัญอื่น เช่น เวลานอนลดลง มีกิจกรรมเคลื่อนไหวน้อยลง มีเวลาสื่อสารหรือเล่นร่วมกับผู้อื่นน้อยลง ต่อต้านหรือมีอารมณ์รุนแรงเมื่อถึงเวลาหยุด สนใจเกมจนกิจวัตรอื่น ๆ ถูกรบกวน ใช้เกมเป็นวิธีหลักในการหลีกหนีความเครียดหรือสถานการณ์ที่ยากเกินไป แม้งานวิจัยบางส่วนพบว่าเด็กออทิสติกมีแนวโน้มใช้หน้าจอมากกว่าและมีความเสี่ยงต่อการใช้หน้าจออย่างเป็นปัญหา (problematic screen use) มากกว่าเด็กทั่วไป แต่ผู้วิจัยก็ระบุชัดว่าระดับหลักฐานยังต่ำและยังไม่สามารถสรุปความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลได้ว่า “หน้าจอเป็นสาเหตุของออทิสติก” หรือทำให้อาการออทิสติกแย่ลงโดยตรง⁵
สิ่งที่ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือการนอน
เพราะปัญหาการนอนสัมพันธ์กับปัญหาด้านพฤติกรรมและการกำกับอารมณ์ (emotion regulation) ในเด็กออทิสติก⁶ และงานวิจัยเกี่ยวกับการควบคุมการใช้หน้าจอในเด็กทั่วไปพบว่าการลดเวลาใช้หน้าจอสามารถช่วยเพิ่มเวลานอนได้เล็กน้อย แม้ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการลดหน้าจอเป็นสาเหตุโดยตรงของการนอนที่ดีขึ้น⁷
พ่อแม่ผู้ปกครองควรทำอย่างไร?
จากคำถามว่า “จะทำอย่างไรให้ลูกเลิกเกม?” ลองเปลี่ยนเป็น “เกมกำลังทำหน้าที่อะไรให้ลูก?”
ถ้าลูกเล่นเพื่อความสนุก → เราอาจกำหนดเวลาและขอบเขตที่เหมาะสม
ถ้าลูกเล่นเพื่อผ่อนคลาย → ควรสอนทางเลือกอื่นในการสงบตัวเองด้วย
ถ้าลูกเล่นเพราะเกมตรงกับความสนใจ → ใช้ความสนใจนั้นเป็นสะพานไปสู่การเรียนรู้และการสื่อสาร
ถ้าลูกเล่นเพราะไม่รู้ว่าจะเล่นอะไรกับคนอื่น → อาจต้องเพิ่มการสอนการเล่นร่วม (shared play) การผลัดกัน (turn-taking) การสื่อสาร และการเล่นกับคนจริง ๆ
ถ้าการเล่นเกมเริ่มรบกวนการนอน การกิน การเรียน การสื่อสาร หรือกิจวัตรประจำวันอย่างชัดเจน → นั่นคือสัญญาณว่าเราควรประเมินรูปแบบการใช้เกมอย่างจริงจัง
เป้าหมายจึงไม่จำเป็นต้องเป็น “ห้ามเกม” แต่คือการช่วยให้เด็กมีสมดุลระหว่างเกม การเล่นแบบอื่น ๆ การเคลื่อนไหว การสื่อสาร การเข้าสังคม การนอน และกิจกรรมในชีวิตจริง เพราะสำหรับเด็กออทิสติก เกมอาจเป็นทั้งสิ่งที่เด็กชอบและเป็นเครื่องมือที่เราใช้เชื่อมต่อกับโลกของเขาได้ แต่เราต้องไม่ปล่อยให้เกมกลายเป็นโลกใบเดียวที่ลูกอยู่ได้อย่างสบายใจ เราควรใช้สิ่งที่เขาชอบเป็นสะพานพาเขากลับมาเรียนรู้และเชื่อมโยงกับโลกจริงทีละก้าวค่ะ
เชิงอรรถ
¹ Kohls G, et al. Increased reward value of non-social stimuli in children and adolescents with autism. Frontiers in Psychology. 2015. (frontiersin.org)
² Finke EH, Hickerson B, Kremkow JMD. “To Be Quite Honest, If It Wasn’t for Videogames I Wouldn’t Have a Social Life at All”: Motivations of Young Adults With Autism Spectrum Disorder for Playing Videogames as Leisure. American Journal of Speech-Language Pathology. 2018. (pubs.asha.org)
³ The effect of game-based interventions on children and adolescents with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. 2025. พบผลเชิงบวกต่อ social skills, social behaviors และ cognition แต่ผู้วิจัยระบุข้อจำกัดด้านจำนวนและคุณภาพของงานวิจัย. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
⁴ Carneiro T, Carvalho A, Frota S, Filipe MG. Serious Games for Developing Social Skills in Children and Adolescents with Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review. Healthcare. 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
⁵ Yuan G, et al. Screen Time and Autism Spectrum Disorder: A Comprehensive Systematic Review of Risk, Usage, and Addiction. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2026. การทบทวน 30 งานวิจัยพบความสัมพันธ์ระหว่าง ASD กับการใช้หน้าจอที่มากขึ้น/ความเสี่ยงต่อการใช้หน้าจออย่างเป็นปัญหา แต่ระดับหลักฐานโดยรวมยังต่ำ. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
⁶ Kim H, et al. Correlations between sleep problems, core symptoms, and behavioral problems in children and adolescents with autism spectrum disorder: a systematic review and meta-analysis. European Child & Adolescent Psychiatry. 2024. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
⁷ Martin KB, et al. Interventions to control children’s screen use and their effect on sleep: A systematic review and meta-analysis. Journal of Sleep Research. 2020. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
“บ้านอุ่นรัก” พื้นที่ที่ครูจะใช้ทั้งความรู้คู่ความรักในการเสริมสร้างพัฒนาการระยะเริ่มแรก
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 086 775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 087 502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
