ตอนที่ 2: เมื่อเปิดโอกาสให้ลูกเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อน แต่ลูกก็ยังไม่พูด พ่อแม่ควรทำอย่างไรต่อดี
เมื่อลูกยังไม่พูด…อย่าเพิ่งมองข้ามสัญญาณเล็ก ๆ ของการสื่อสารค่ะ
จากบทความตอนที่แล้ว เราชวนพ่อแม่ผู้ปกครอง “รออีกนิด” และเปิดพื้นที่เล็ก ๆ ให้เด็กได้เป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารด้วยตนเอง แต่เมื่อเริ่มทำจริง หลายครอบครัวอาจพบคำถามใหม่ว่า “เรารอแล้ว แต่ลูกก็ยังไม่พูดอยู่ดี” หากกำลังรู้สึกเช่นนั้น อยากชวนพ่อแม่ลองมองในมุมที่กว้างขึ้น เพราะการสื่อสารของลูกอาจไม่ได้เริ่มต้นจากคำพูดเสมอไป
หากลูกยังไม่พูด…ลองมองหาการสื่อสารรูปแบบอื่นที่มีความหมายเช่นกัน
เด็กหลายคนเริ่มต้นการสื่อสารผ่านวิธีอื่นก่อน เช่น
- มองหน้า
- ชี้นิ้ว
- ยื่นของให้
- ส่งเสียง
- ดึงมือผู้ใหญ่
- ใช้ภาพหรือสัญลักษณ์
พฤติกรรมเหล่านี้ล้วนเป็น “การสื่อสาร” และควรได้รับการตอบสนองอย่างอบอุ่น เพราะสำหรับเด็กบางคน การมองหน้าเพียงเสี้ยววินาทีหรือการยื่นของให้ผู้ใหญ่ อาจเป็นก้าวสำคัญที่ต้องใช้เวลาและความพยายามอย่างมาก เราอย่ามองข้ามความสำเร็จเล็ก ๆ เหล่านี้เพราะนี่คือรากฐานสำคัญที่จะต่อยอดไปสู่ทักษะการสื่อสารที่ซับซ้อนขึ้นในอนาคต
ปัญหาที่พ่อแม่อาจพบในช่วงแรกของการฝึก
เมื่อเริ่มเปิดโอกาสให้เด็กเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสาร พ่อแม่อาจพบว่า
- เด็กร้องไห้หรือหงุดหงิดเมื่อไม่ได้ของทันที
- เดินหนีหรือไม่สนใจคน
- ใช้การดึงมือมากกว่าการมองหน้า
- ส่งเสียงแต่ยังไม่สามารถพูดเป็นคำได้
- แสดงพฤติกรรมโวยวายเมื่อถูกคาดหวังให้สื่อสาร
พฤติกรรมเหล่านี้พบได้ค่อนข้างบ่อยและไม่ได้แปลว่าเด็กดื้อหรือไม่ให้ความร่วมมือ แต่เป็นเพราะเด็กกำลังเรียนรู้วิธีสื่อสารแบบใหม่และเริ่มเข้าใจว่าผู้ใหญ่กำลังรอให้เขาเป็นฝ่ายส่งสัญญาณบางอย่างก่อน ดังนั้น ความสับสนหรือความหงุดหงิดในช่วงแรกจึงเป็นเรื่องที่พบได้ตามปกติ
จดบันทึก…เพื่อมองเห็นพัฒนาการที่อาจมองข้าม
เมื่อคนในบ้านเริ่มฝึกเรื่องการสื่อสารให้เด็ก ลองจดบันทึกข้อมูลเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น
- ลูกเริ่มสื่อสารในสถานการณ์ใด
- ใช้วิธีสื่อสารแบบไหน
- สิ่งใดกระตุ้นให้ลูกอยากสื่อสารมากขึ้น
- มีปัญหาอะไรเกิดขึ้นระหว่างการฝึก
- พฤติกรรมใดที่ทำให้พ่อแม่กังวล
ตัวอย่าง เช่น
- ลูกจะมองหน้าเฉพาะตอนอยากได้ขนม
- เมื่อต้องรอเกิน 10 วินาที ลูกเริ่มร้องไห้
- ลูกยื่นแก้วน้ำให้แทนการพูด
- ลูกเริ่มชี้นิ้วได้มากขึ้นในสัปดาห์นี้
การบันทึกข้อมูลเล็ก ๆ เหล่านี้มีคุณค่ามากเพราะช่วยให้พ่อแม่มองเห็นความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นจริงและยังเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับครูฝึกพูด นักกิจกรรมบำบัด นักจิตวิทยา นักกายภาพบำบัด หรือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กในการวางแผนช่วยเหลือเด็กต่อไป
บ้านอุ่นรักขอเป็นกำลังใจให้พ่อแม่ทุกบ้าน การสื่อสารไม่ได้เริ่มต้นที่คำพูดเสมอไป แต่เริ่มจากการที่เด็กเรียนรู้ว่า “เมื่อฉันส่งสัญญาณบางอย่าง คนรอบข้างก็เข้าใจฉัน” และบางครั้ง จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงนั้น อาจเกิดขึ้นจากการที่ผู้ใหญ่ “ชะลอความช่วยเหลือลงเล็กน้อย” และ “รออีกนิด” เพื่อเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ลองเป็นฝ่ายเริ่มต้นด้วยตนเองค่ะ
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 08 6775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 08 7502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
