การสำรวจและตอบสนองต่อสิ่งเร้าเป็นทักษะสำคัญที่จะสร้างการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ สำหรับเด็กออทิสติกและเด็กสมาธิสั้น
ในฐานะครูเสริมพัฒนาการเด็ก ครูบ้านอุ่นรักให้ความสำคัญกับการที่เด็กออทิสติกและเด็กสมาธิสั้นมีความสนใจที่จะสำรวจและตอบสนองต่อสิ่งเร้ารอบตัวเป็นอย่างยิ่งเพราะทักษะนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ทุกอย่าง
เราอยากให้ทุกท่านลองนึกภาพเด็กคนหนึ่งที่เห็นของเล่นชิ้นใหม่แล้วหยิบขึ้นมาดู พลิกไปมา กดปุ่ม ลองผิดลองถูก และเฝ้าสังเกตว่าเมื่อตนทำสิ่งนั้น ๆ ไปแล้วจะเกิดอะไรขึ้น พฤติกรรมต่าง ๆ เหล่านี้ที่เด็กทำล้วนส่งผลให้เขาเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ได้เสมอ เช่น รู้จักสังเกต คิดหาทางแก้ปัญหา จดจำ คาดเดา หรือเชื่อมโยงเหตุและผลของพฤติกรรมที่ตนทำ อย่างไรก็ตาม เด็กออทิสติกและเด็กสมาธิสั้นจำนวนไม่น้อยกลับพลาดโอกาสเหล่านี้ไป
ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น
ด้วยลักษณะอาการของเด็กออทิสติกและเด็กสมาธิสั้น เด็ก 2 กลุ่มนี้อาจมีความยากลำบากในการรับรู้ ประมวลผล และแปลผลข้อมูลที่ตนได้รับ นอกจากนี้ เด็ก ๆ ยังมีความยากลำบากในการที่ตนต้องสนใจจดจ่อ (attention) อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งตรงหน้า และมีอุปสรรคปัญหาเรื่องการใช้แรงจูงใจ (motivation) ที่ตนมีในการสำรวจและตอบสนองต่อสิ่งเร้าอีกด้วย
- เด็กอาจสนใจเฉพาะสิ่งที่ตนชอบมากเป็นพิเศษทำให้มองข้ามสิ่งเร้าอื่น ๆ รอบตัว
- เด็กอาจมีความไวต่อเสียง แสง กลิ่น และสัมผัสบางอย่าง จนการสำรวจสิ่งใหม่กลายเป็นเรื่องยาก
- เด็กอาจมีความยากลำบากในการควบคุมความสนใจทำให้เปลี่ยนความสนใจได้ง่ายด้วยความรวดเร็ว เด็กจึงอยู่กับกิจกรรมได้ไม่นาน และยังไม่มีเวลามากพอที่จะทดลองซ้ำ ๆ จนค้นพบว่าสิ่งนั้นน่าสนใจ
เมื่อเด็กสำรวจน้อยลง โอกาสในการค้นพบสิ่งที่ตนเองชอบ สนใจ หรืออยากเรียนรู้ต่อก็ลดน้อยลงตามไปด้วย
เมื่อเด็กเริ่มสำรวจ การเรียนรู้จึงเริ่มต้น
- ก่อนที่เด็กจะจดจ่อกับกิจกรรมได้นาน เขาต้องรู้สึกว่าสิ่งนั้นน่าสนใจก่อน
- ก่อนที่เด็กจะทำตามคำสั่งได้ เขาต้องหันมาสนใจสิ่งที่คนรอบตัวกำลังชวนให้ทำ
- ก่อนที่เด็กจะเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ได้ เขาต้องได้มีโอกาสทดลอง ค้นหา และค้นพบด้วยตัวเอง
นี่คือเหตุผลที่ครูบ้านอุ่นรักให้ความสำคัญกับการสร้างแรงจูงใจและความอยากรู้อยากเห็นควบคู่ไปกับการสอนทักษะต่าง ๆ ให้กับนักเรียนของเรา
สิ่งที่คนที่บ้านช่วยได้
พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนบ้านให้เป็นห้องบำบัด แต่สามารถสร้างโอกาสให้ลูกได้สำรวจสิ่งต่าง ๆ มากขึ้นในชีวิตประจำวัน เช่น
- วางของเล่นหรือกิจกรรมที่ลูกสนใจไว้ในตำแหน่งที่มองเห็นและเข้าถึงได้
- เปิดโอกาสให้ลูกได้ทดลองเองก่อนรีบช่วย
- ชื่นชมความพยายามในการสำรวจ มากกว่ารอชื่นชมเฉพาะผลลัพธ์
- ทำกิจกรรมร่วมกันและรอคอยให้ลูกเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารหรือแสดงความสนใจบ้าง
- เปลี่ยนกิจวัตรประจำวันให้เป็นโอกาสในการค้นหาและเรียนรู้ เช่น การแต่งตัว อาบน้ำ ทำอาหาร หรือเก็บของเล่น
สิ่งสำคัญคือไม่จำเป็นต้องทำกิจกรรมยากหรือซับซ้อน เพราะการเรียนรู้ที่ดีที่สุดของเด็กเล็กมักเกิดขึ้นจากเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวัน
บ้านและทีมบำบัดควรเดินไปด้วยกัน
แม้ว่าพ่อแม่ ผู้ปกครอง และสมาชิกในครอบครัวที่เกี่ยวของกับเด็กจะสามารถช่วยกระตุ้นพัฒนาการเด็กที่บ้านได้ แต่เด็กแต่ละคนต่างมีจุดแข็ง ความท้าทาย และความต้องการที่แตกต่างกัน ดังนั้น บ้านอุ่นรักสนับสนุนให้ทุกท่านหมั่นปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กหรือจิตแพทย์เด็ก นักกิจกรรมบำบัด นักแก้ไขการพูด ครูเสริมพัฒนาการ หรือผู้เชี่ยวชาญที่ดูแลเด็กอยู่เป็นประจำ เพราะทีมบำบัดประจำตัวลูกจะช่วยให้พ่อแม่เข้าใจได้ดีขึ้นว่าควรส่งเสริมลูกในจุดใด และควรปรับกิจกรรมที่บ้านอย่างไรให้เหมาะกับพัฒนาการของลูกในช่วงเวลานั้น เมื่อคนที่บ้านและทีมสหวิชาชีพประจำตัวเด็กช่วยกันสร้างโอกาสให้เด็กได้เรียนรู้จากทุกช่วงเวลาของชีวิตประจำวัน เด็กย่อมมีโอกาสหันมาสนใจสิ่งหนึ่งตรงหน้า แล้วอยากรู้ว่า…”สิ่งนี้คืออะไรนะ?”
เราอาจไม่สามารถบังคับให้เด็กอยากเรียนรู้ได้ แต่เราสามารถช่วยสร้างโอกาสให้เขาอยากสำรวจ อยากค้นหา และอยากลองทำด้วยตัวเองได้ทุกวัน เพราะการเรียนรู้ที่ยั่งยืน มักเริ่มต้นจากความอยากรู้เล็ก ๆ ของเด็กเสมอค่ะ
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 086 775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 087 502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
