ลองนึกภาพเด็กคนหนึ่งที่กำลังยืนอยู่ท่ามกลางสถานการณ์ที่ผู้ใหญ่ดูเหมือนจะเข้าใจได้ง่าย แต่สำหรับเด็ก…ทุกอย่างอาจเกิดขึ้นพร้อมกัน
- เสียงรอบตัวดังเกินไป
- คนมากเกินไป
- กิจกรรมเปลี่ยนกะทันหัน
- สิ่งที่เคยทำได้กลับทำไม่ได้ในวันนี้
- มีคนถามหลายคำถาม แต่ลูกไม่รู้ว่าจะตอบอย่างไร
- อยากสื่อสาร แต่หาคำพูดไม่เจอ
- อยากให้ช่วย แต่ไม่รู้จะบอกอย่างไร
ความรู้สึกเหล่านี้อาจค่อย ๆ สะสมจนมากเกินกว่าที่เด็กจะรับไหว และภาพของเด็กที่ผู้ใหญ่มองเห็น อาจเป็นเพียง…
- ร้องไห้
- หงุดหงิด
- กรีดร้อง
- ปิดหู
- วิ่งหนี
- ต่อต้าน
- ล้มตัวลงกับพื้น หรือ
- ไม่ยอมทำสิ่งที่เคยทำได้
ภายใต้พฤติกรรมเหล่านั้น เด็กอาจกำลังพยายามบอกเราว่า “หนูไม่รู้ว่าจะจัดการกับสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นอย่างไร” โดยเฉพาะเด็กออทิสติก เด็กสมาธิสั้น หรือเด็กที่มีพัฒนาการล่าช้า ความสามารถในการเข้าใจสถานการณ์ จัดการอารมณ์ สื่อสารความต้องการหรือขอความช่วยเหลือ อาจยังพัฒนาไม่เต็มที่ ดังนั้น เมื่อความรู้สึกถาโถมเข้ามาพร้อมกัน เด็กอาจไม่ได้ “เลือก” ที่จะแสดงพฤติกรรมเหล่านั้น แต่กำลังใช้วิธีที่เขามีอยู่ในขณะนั้นเพื่อบอกว่า “หนูรับมือกับสถานการณ์นี้ไม่ไหว”
ในเวลานั้น เราควรทำอย่างไร?
- เราไม่ต้องรีบถามว่า “เป็นอะไร” “ทำไมต้องร้อง” “บอกแม่สิว่าเป็นอะไร” หรือ “หยุดร้องก่อน แล้วค่อยพูดกัน” เพราะบางครั้ง เด็กเองก็อาจไม่รู้ว่าตัวเองเป็นอะไร ยังไม่รู้คำศัพท์มากพอที่จะใช้อธิบายความรู้สึกนั้น หรือกำลังสับสน คำถามเหล่านี้จึงกลายเป็นสิ่งที่เด็กต้องรับมือเพิ่มขึ้นไปอีก
- เราพูดสั้น ๆ ให้คำพูดนั้นเป็นที่พักใจของเด็ก สิ่งที่ผู้ใหญ่ช่วยเด็กได้คือการทำให้โลกรอบตัวเด็กค่อย ๆ กลับมาปลอดภัยอีกครั้ง โดยเริ่มต้นช่วยด้วยคำพูดสั้น ๆ เช่น
- “แม่อยู่นี่นะ” ไม่ได้หมายความว่าแม่จะแก้ปัญหาทุกอย่างให้ แต่กำลังบอกว่า “หนูไม่ได้อยู่คนเดียวและหนูไม่ต้องผ่านช่วงเวลานี้เพียงลำพัง”
- “พ่ออยู่ตรงนี้นะ” คือการบอกว่าพ่อเห็นว่าหนูกำลังลำบากและพ่อยังอยู่กับหนู
- “ค่อย ๆ ก็ได้” คือการบอกว่าหนูไม่จำเป็นต้องรีบจัดการทุกอย่างให้ได้ในทันที
- “ไม่เป็นไรนะ เดี๋ยวเราค่อย ๆ ทำด้วยกัน” คือการบอกว่าถ้าหนูยังทำไม่ได้ เราจะหาวิธีไปด้วยกัน
- “หนูยังไม่พร้อมก็ได้นะ” คือการบอกว่าความรู้สึกของหนูมีความหมายและผู้ใหญ่จะไม่เร่งหนูเกินกว่าที่หนูจะรับไหว
ให้ประโยคสั้น ๆ ที่จริงใจของเราทำหน้าที่เป็น “จุดพัก” ให้เด็กได้หยุด หายใจ ตั้งหลัก คลายความสับสน หวาดกลัว รับรู้ได้ด้วยตนเองว่าทุกอย่างรอบตัวที่เคยควบคุมไม่ได้กำลังคลี่คลาย ท้ายที่สุด เด็กจะค่อย ๆ กลับมารับรู้ได้ว่า “ตรงนี้ยังมีคนที่ปลอดภัยสำหรับเขา”
การช่วยที่ดีไม่ใช่การเอาความยากออกไปจากชีวิตเด็กทั้งหมด แต่อาจเป็นเพียงการนั่งอยู่ใกล้ ๆ พูดด้วยน้ำเสียงสงบ ลดสิ่งกระตุ้นที่ไม่จำเป็น รอให้เด็กตั้งหลัก ช่วยเท่าที่จำเป็น เป็นการรอให้เด็กพร้อม แล้วค่อยหาโอกาสพูดคุยเพื่อหาทางแก้ปัญหาด้วยกัน การทำเช่นนี้จะช่วยให้เด็กเรียนรู้ว่าเรื่องยุ่งยากเกิดขึ้นได้ เมื่อมันเกิดขึ้น หนูอาจรู้สึกไม่ไหวได้ หนูอาจยังทำไม่ได้ในวันนี้ แต่หนูสามารถขอความช่วยเหลือได้ และเมื่อหนูพร้อม หนูสามารถค่อย ๆ ลองทำใหม่อีกครั้งให้ดีกว่าเดิม จนกระทั่งทำสำเร็จได้สักวัน
เราจะอยู่ข้าง ๆ เด็ก ๆ ในวันนี้ไปด้วยกันนะคะเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับพวกเขาในวันข้างหน้าค่ะ
“บ้านอุ่นรัก” พื้นที่ที่ครูจะใช้ทั้งความรู้คู่ความรักในการเสริมสร้างพัฒนาการระยะเริ่มแรก
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 086 775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 087 502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
