ในการจัดกิจกรรมให้เด็กเล็กที่มีภาวะออทิซึม (Autism Spectrum Disorder: ASD) เราจะพบว่าเด็กแต่ละคนทำงานได้ไม่เท่ากันแม้จะมีอายุเท่ากันก็ตาม เด็กบางคนสามารถทำกิจกรรมได้หลายชิ้นต่อเนื่องกัน ขณะที่บางคนอาจทำได้เพียง 1–2 ชิ้น ก็ต้องใช้เวลาและความช่วยเหลือมากแล้ว สิ่งที่เราควรสังเกตไม่ใช่เด็กวัยนี้ควรทำงานได้กี่ชิ้น แต่คือเด็กสามารถลงมือทำได้มากน้อยเพียงใดโดยยังเกิดการเรียนรู้และพัฒนาทักษะอย่างเหมาะสมกับตนเอง
การกำหนดจำนวนชิ้นงานตามศักยภาพของเด็กจึงเป็นหลักการสำคัญเพราะเด็กออทิสติกมีความแตกต่างกันในเรื่องพัฒนาการทั้งด้านภาษา ความสนใจ การจดจ่อ การประมวลผลทางประสาทสัมผัส การวางแผนการเคลื่อนไหว และทักษะการเรียนรู้ การใช้เกณฑ์อายุเป็นตัวกำหนดจำนวนงานเพียงอย่างเดียวอาจไม่สะท้อนความสามารถที่แท้จริงของเด็ก
เราควรกำหนดจำนวนชิ้นงานตามศักยภาพของเด็ก
หลักวิชาการด้านการช่วยเหลือเด็กออทิสติกในระยะเริ่มต้น (Early Intervention) ให้ความสำคัญกับการประเมินทักษะที่เด็กทำได้จริง แล้วนำข้อมูลมาออกแบบเป้าหมายและกิจกรรมให้เหมาะสมกับเด็กแต่ละคนโดยไม่ใช้เกณฑ์เดียวกันกับเด็กทุกคน ทั้งนี้ การกำหนดจำนวนชิ้นงานให้เหมาะกับศักยภาพมีข้อดีหลายประการ
- ช่วยให้เด็กเรียนรู้ได้อย่างมีคุณภาพ เด็กมีโอกาสทำกิจกรรมด้วยความเข้าใจ ได้ฝึกทักษะซ้ำ และค่อย ๆ พัฒนาความสามารถแทนที่จะเร่งทำงานให้ครบจำนวน
- สร้างประสบการณ์ความสำเร็จ เมื่อระดับความยากและปริมาณงานเหมาะสม เด็กมีโอกาสทำงานสำเร็จด้วยตนเองมากขึ้นจึงเกิดความมั่นใจและพร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่
- ลดความเหนื่อยล้าและความกดดัน การให้เด็กทำงานมากเกินกำลังอาจทำให้เหนื่อยล้า หงุดหงิด หลีกเลี่ยงกิจกรรม หรือไม่อยากร่วมมือในการเรียนรู้
- เปิดโอกาสให้ผู้สอนหรือผู้ดูแลสังเกตพัฒนาการ เช่น เด็กทำอะไรได้แล้ว ต้องช่วยเหลือขั้นตอนไหน และควรเพิ่มความยากหรือจำนวนงานเมื่อใด
การกำหนดงานมากเกินศักยภาพจะเกิดผลอย่างไร?
เด็กอาจทำงานไม่สำเร็จ ต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่มากขึ้น เบื่อหน่าย ต่อต้าน หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมในระยะต่อมา ที่สำคัญคือเด็กอาจใช้พลังไปกับการพยายามทำงานให้ครบมากกว่าการเรียนรู้ทักษะที่ต้องการฝึก
การกำหนดงานน้อยเกินไปหรือไม่เพิ่มความท้าทายตามพัฒนาการจะเกิดผลอย่างไร?
เด็กอาจมีโอกาสฝึกน้อยกว่าที่ควร ไม่ได้รับการส่งเสริมให้ก้าวไปสู่ทักษะใหม่ และพัฒนาความสามารถได้ไม่เต็มศักยภาพ
โดยสรุป การปรับจำนวนงานให้เหมาะสมไม่ได้หมายถึงการลดความคาดหวัง แต่เป็นการจัดระดับความท้าทายให้พอดีกับความพร้อมของเด็ก
กรณีตัวอย่าง
เรากำหนดให้เด็กทำชิ้นงาน 3-4 ชิ้นและเด็กทำได้ด้วยตนเอง 3 ชิ้นโดยยังมีสมาธิ เมื่อเด็กทำได้คล่องขึ้น เราค่อยเพิ่มจำนวนหรือปรับความยากของงาน
รายละเอียดที่ควรสังเกต
- จำนวนชิ้นงานที่ทำเสร็จ
- ความเข้าใจ
- ความถูกต้อง
- ความเป็นอิสระในการทำงาน
- ระยะเวลาที่เด็กมีส่วนร่วม
- ระดับความช่วยเหลือที่จำเป็น
เราไม่จำเป็นต้องให้เด็กทำงานได้เท่ากับเด็กคนอื่นในวัยเดียวกัน แต่ควรจัดโอกาสให้เด็กได้เรียนรู้และพัฒนาจากจุดที่ตนเองเป็นอยู่เพราะความสำเร็จของการจัดกิจกรรมไม่ได้อยู่ที่จำนวนชิ้นงานที่เด็กทำได้มากที่สุด แต่อยู่ที่เด็กได้เรียนรู้มากที่สุดจากสิ่งที่ตนเองลงมือทำในแต่ละครั้ง
บ้านอุ่นรัก ใช้ความรู้คู่ความรักเพื่อสร้างเสริมพัฒนาการเด็ก
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 086 775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 087 502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
