ตอนที่ 1: รออีกนิดเพื่อเปิดโอกาสให้ลูกเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อน
“ทำไมลูกถึงไม่ยอมพูด?” เป็นคำถามที่พ่อแม่ผู้ปกครองของเด็กออทิสติก เด็กสมาธิสั้น หรือเด็กที่มีพัฒนาการล่าช้าหลายคนถามตัวเองอยู่เสมอ และหลายครั้งเราเฝ้าสอน เฝ้ากระตุ้น พูดกับลูกซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่กลับพบว่าลูกยังไม่ค่อยเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารด้วยตนเอง
ในฐานะครูเสริมพัฒนาการเด็ก หนึ่งในคำแนะนำที่ครูบ้านอุ่นรักมักบอกกับพ่อแม่เสมอ คือ “พยายามสร้างโอกาสให้เด็กเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารบ้าง” แม้จะฟังดูเป็นเรื่องง่าย แต่ในชีวิตจริงกลับไม่ง่ายนักเพราะผู้ใหญ่มักคาดเดาความต้องการของเด็กได้เร็วเกินไป เช่น
- ลูกเดินมาที่ตู้เย็น เรารีบหยิบน้ำให้
- ลูกมองขนม เรารีบส่งให้
- ลูกร้องไห้ เรารีบแก้ปัญหาให้ทันที
แม้จะเป็นความหวังดี แต่บางครั้งเด็กจึงไม่จำเป็นต้องสื่อสารอะไรเลยเพราะผู้ใหญ่จัดการทุกอย่างให้หมดแล้ว
ทำไมการเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อนจึงสำคัญ
- เป้าหมายของการสื่อสารไม่ได้อยู่ที่การตอบคำถามของผู้ใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่คือการที่เด็กสามารถบอกความต้องการ ความรู้สึก และความคิดของตนเองได้ในชีวิตจริง
- เด็กที่เริ่มสื่อสารได้ด้วยตนเองมักมีโอกาสพัฒนาทักษะทางภาษา การเข้าสังคม และการเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ รอบตัวได้มากขึ้น เพราะเขาเริ่มเข้าใจว่า “เมื่อฉันสื่อสาร คนรอบข้างก็เข้าใจและตอบสนองฉันได้”
ดังนั้น สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่ผู้ใหญ่สามารถช่วยได้ คือ การสร้างสถานการณ์เล็ก ๆ ที่ทำให้เด็กมีเหตุผลในการสื่อสาร
สร้างโอกาสให้ลูก “มีเหตุผลที่จะสื่อสาร”
การเปิดโอกาสให้เด็กเริ่มสื่อสารไม่จำเป็นต้องเป็นกิจกรรมพิเศษ เพียงปรับกิจวัตรเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น
- วางของเล่นชิ้นโปรดไว้ในกล่องที่เด็กเปิดเองไม่ได้
- ให้ขนมทีละชิ้นแทนการให้ทั้งถุง
- หยุดเล่นเกมสนุก ๆ สักครู่เพื่อรอการตอบสนองจากเด็ก
- เป่าฟองสบู่แล้วหยุดรอดูว่าเด็กจะมองหน้า ส่งเสียง หรือยื่นอุปกรณ์มาให้เราอีกหรือไม่
- ระหว่างร้องเพลงโปรด ลองหยุดตรงคำสุดท้ายเพื่อเปิดโอกาสให้เด็กส่งสัญญาณบางอย่าง
สิ่งที่ผู้ใหญ่ต้องทำ คือ “รอ” เพราะบางครั้งเด็กอาจต้องใช้เวลา 5-10 วินาทีหรือมากกว่านั้นในการคิดและตอบสนอง ซึ่งช่วงเวลาสั้น ๆ ที่ผู้ใหญ่รออย่างตั้งใจอาจเป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้เด็กได้ฝึกเป็นผู้เริ่มต้นการสื่อสารด้วยตนเอง เช่น เมื่อลูกมองขวดน้ำ แทนที่จะยื่นให้ทันที ลองหยุดรอสักครู่ หากเด็กหันมามองหน้า ส่งเสียง ยื่นมือ หรือชี้ไปที่ขวดน้ำ นั่นคือโอกาสที่เด็กกำลังเรียนรู้ว่าการสื่อสารของตนเองสามารถทำให้เกิดผลลัพธ์ที่ต้องการได้
ความก้าวหน้าเล็ก ๆ ของเด็กอาจเกิดขึ้นได้ในช่วงเวลาที่ผู้ใหญ่ยอม “รออีกนิด”
… แล้วถ้าพ่อแม่ลองรอแล้ว ลูกยังไม่พูดล่ะ? ควรทำอย่างไร
จริง ๆ แล้ว รูปแบบการสื่อสารที่เด็กที่มีปัญหาด้านพัฒนาการใช้ไม่ได้มีเพียงการพูดเท่านั้น และนี่คือประเด็นต่อเนื่องที่เราจะชวนคุยกันในบทความตอนหน้า เพราะสัญญาณเล็ก ๆ ที่หลายคนมองข้ามอาจเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการสื่อสารที่กำลังเติบโตอยู่ก็ได้ค่ะ
ติดตามอ่านบทความหน้าไปด้วยกันนะคะ
“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย
บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 08 6775 9656 | LINE ID: 0867759656
บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26 โทร 08 7502 5261 | LINE ID: @aunrak2
Image Credit: Google Gemini
