“ทำไมลูกไม่เริ่มสื่อสาร” | ตอนที่ 2

by admin | บทความบ้านอุ่นรัก

ตอนที่ 2: เมื่อเปิดโอกาสให้ลูกเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อน แต่ลูกก็ยังไม่พูด พ่อแม่ควรทำอย่างไรต่อดี

เมื่อลูกยังไม่พูด…อย่าเพิ่งมองข้ามสัญญาณเล็ก ๆ ของการสื่อสารค่ะ

จากบทความตอนที่แล้ว เราชวนพ่อแม่ผู้ปกครอง “รออีกนิด” และเปิดพื้นที่เล็ก ๆ ให้เด็กได้เป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารด้วยตนเอง แต่เมื่อเริ่มทำจริง หลายครอบครัวอาจพบคำถามใหม่ว่า “เรารอแล้ว แต่ลูกก็ยังไม่พูดอยู่ดี” หากกำลังรู้สึกเช่นนั้น อยากชวนพ่อแม่ลองมองในมุมที่กว้างขึ้น เพราะการสื่อสารของลูกอาจไม่ได้เริ่มต้นจากคำพูดเสมอไป

หากลูกยังไม่พูด…ลองมองหาการสื่อสารรูปแบบอื่นที่มีความหมายเช่นกัน

เด็กหลายคนเริ่มต้นการสื่อสารผ่านวิธีอื่นก่อน เช่น

• มองหน้า
• ชี้นิ้ว
• ยื่นของให้
• ส่งเสียง
• ดึงมือผู้ใหญ่
• ใช้ภาพหรือสัญลักษณ์

พฤติกรรมเหล่านี้ล้วนเป็น “การสื่อสาร” และควรได้รับการตอบสนองอย่างอบอุ่น เพราะสำหรับเด็กบางคน การมองหน้าเพียงเสี้ยววินาทีหรือการยื่นของให้ผู้ใหญ่ อาจเป็นก้าวสำคัญที่ต้องใช้เวลาและความพยายามอย่างมาก เราอย่ามองข้ามความสำเร็จเล็ก ๆ เหล่านี้เพราะนี่คือรากฐานสำคัญที่จะต่อยอดไปสู่ทักษะการสื่อสารที่ซับซ้อนขึ้นในอนาคต

ปัญหาที่พ่อแม่อาจพบในช่วงแรกของการฝึก

เมื่อเริ่มเปิดโอกาสให้เด็กเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสาร พ่อแม่อาจพบว่า

• เด็กร้องไห้หรือหงุดหงิดเมื่อไม่ได้ของทันที
• เดินหนีหรือไม่สนใจคน
• ใช้การดึงมือมากกว่าการมองหน้า
• ส่งเสียงแต่ยังไม่สามารถพูดเป็นคำได้
• แสดงพฤติกรรมโวยวายเมื่อถูกคาดหวังให้สื่อสาร

พฤติกรรมเหล่านี้พบได้ค่อนข้างบ่อยและไม่ได้แปลว่าเด็กดื้อหรือไม่ให้ความร่วมมือ แต่เป็นเพราะเด็กกำลังเรียนรู้วิธีสื่อสารแบบใหม่และเริ่มเข้าใจว่าผู้ใหญ่กำลังรอให้เขาเป็นฝ่ายส่งสัญญาณบางอย่างก่อน ดังนั้น ความสับสนหรือความหงุดหงิดในช่วงแรกจึงเป็นเรื่องที่พบได้ตามปกติ

จดบันทึก…เพื่อมองเห็นพัฒนาการที่อาจมองข้าม

เมื่อคนในบ้านเริ่มฝึกเรื่องการสื่อสารให้เด็ก ลองจดบันทึกข้อมูลเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น

• ลูกเริ่มสื่อสารในสถานการณ์ใด
• ใช้วิธีสื่อสารแบบไหน
• สิ่งใดกระตุ้นให้ลูกอยากสื่อสารมากขึ้น
• มีปัญหาอะไรเกิดขึ้นระหว่างการฝึก
• พฤติกรรมใดที่ทำให้พ่อแม่กังวล

ตัวอย่าง เช่น

• ลูกจะมองหน้าเฉพาะตอนอยากได้ขนม
• เมื่อต้องรอเกิน 10 วินาที ลูกเริ่มร้องไห้
• ลูกยื่นแก้วน้ำให้แทนการพูด
• ลูกเริ่มชี้นิ้วได้มากขึ้นในสัปดาห์นี้

การบันทึกข้อมูลเล็ก ๆ เหล่านี้มีคุณค่ามากเพราะช่วยให้พ่อแม่มองเห็นความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นจริงและยังเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับครูฝึกพูด นักกิจกรรมบำบัด นักจิตวิทยา นักกายภาพบำบัด หรือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กในการวางแผนช่วยเหลือเด็กต่อไป

บ้านอุ่นรักขอเป็นกำลังใจให้พ่อแม่ทุกบ้าน การสื่อสารไม่ได้เริ่มต้นที่คำพูดเสมอไป แต่เริ่มจากการที่เด็กเรียนรู้ว่า “เมื่อฉันส่งสัญญาณบางอย่าง คนรอบข้างก็เข้าใจฉัน” และบางครั้ง จุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงนั้น อาจเกิดขึ้นจากการที่ผู้ใหญ่ “ชะลอความช่วยเหลือลงเล็กน้อย” และ “รออีกนิด” เพื่อเปิดพื้นที่ให้เด็กได้ลองเป็นฝ่ายเริ่มต้นด้วยตนเองค่ะ

“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย

บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 08 6775 9656 | LINE ID: 0867759656

บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26  โทร 08 7502 5261 | LINE ID: @aunrak2

Image Credit: Google Gemini

“ทำไมลูกไม่เริ่มสื่อสาร” | ตอนที่ 1

by admin | บทความบ้านอุ่นรัก

ตอนที่ 1: รออีกนิดเพื่อเปิดโอกาสให้ลูกเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อน

“ทำไมลูกถึงไม่ยอมพูด?” เป็นคำถามที่พ่อแม่ผู้ปกครองของเด็กออทิสติก เด็กสมาธิสั้น หรือเด็กที่มีพัฒนาการล่าช้าหลายคนถามตัวเองอยู่เสมอ และหลายครั้งเราเฝ้าสอน เฝ้ากระตุ้น พูดกับลูกซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่กลับพบว่าลูกยังไม่ค่อยเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารด้วยตนเอง

ในฐานะครูเสริมพัฒนาการเด็ก หนึ่งในคำแนะนำที่ครูบ้านอุ่นรักมักบอกกับพ่อแม่เสมอ คือ “พยายามสร้างโอกาสให้เด็กเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารบ้าง” แม้จะฟังดูเป็นเรื่องง่าย แต่ในชีวิตจริงกลับไม่ง่ายนักเพราะผู้ใหญ่มักคาดเดาความต้องการของเด็กได้เร็วเกินไป เช่น

• ลูกเดินมาที่ตู้เย็น เรารีบหยิบน้ำให้
• ลูกมองขนม เรารีบส่งให้
• ลูกร้องไห้ เรารีบแก้ปัญหาให้ทันที

แม้จะเป็นความหวังดี แต่บางครั้งเด็กจึงไม่จำเป็นต้องสื่อสารอะไรเลยเพราะผู้ใหญ่จัดการทุกอย่างให้หมดแล้ว

ทำไมการเป็นฝ่ายเริ่มสื่อสารก่อนจึงสำคัญ

• เป้าหมายของการสื่อสารไม่ได้อยู่ที่การตอบคำถามของผู้ใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่คือการที่เด็กสามารถบอกความต้องการ ความรู้สึก และความคิดของตนเองได้ในชีวิตจริง
• เด็กที่เริ่มสื่อสารได้ด้วยตนเองมักมีโอกาสพัฒนาทักษะทางภาษา การเข้าสังคม และการเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ รอบตัวได้มากขึ้น เพราะเขาเริ่มเข้าใจว่า “เมื่อฉันสื่อสาร คนรอบข้างก็เข้าใจและตอบสนองฉันได้”

ดังนั้น สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่ผู้ใหญ่สามารถช่วยได้ คือ การสร้างสถานการณ์เล็ก ๆ ที่ทำให้เด็กมีเหตุผลในการสื่อสาร

สร้างโอกาสให้ลูก “มีเหตุผลที่จะสื่อสาร”

การเปิดโอกาสให้เด็กเริ่มสื่อสารไม่จำเป็นต้องเป็นกิจกรรมพิเศษ เพียงปรับกิจวัตรเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น

• วางของเล่นชิ้นโปรดไว้ในกล่องที่เด็กเปิดเองไม่ได้
• ให้ขนมทีละชิ้นแทนการให้ทั้งถุง
• หยุดเล่นเกมสนุก ๆ สักครู่เพื่อรอการตอบสนองจากเด็ก
• เป่าฟองสบู่แล้วหยุดรอดูว่าเด็กจะมองหน้า ส่งเสียง หรือยื่นอุปกรณ์มาให้เราอีกหรือไม่
• ระหว่างร้องเพลงโปรด ลองหยุดตรงคำสุดท้ายเพื่อเปิดโอกาสให้เด็กส่งสัญญาณบางอย่าง

สิ่งที่ผู้ใหญ่ต้องทำ คือ “รอ” เพราะบางครั้งเด็กอาจต้องใช้เวลา 5-10 วินาทีหรือมากกว่านั้นในการคิดและตอบสนอง ซึ่งช่วงเวลาสั้น ๆ ที่ผู้ใหญ่รออย่างตั้งใจอาจเป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้เด็กได้ฝึกเป็นผู้เริ่มต้นการสื่อสารด้วยตนเอง เช่น เมื่อลูกมองขวดน้ำ แทนที่จะยื่นให้ทันที ลองหยุดรอสักครู่ หากเด็กหันมามองหน้า ส่งเสียง ยื่นมือ หรือชี้ไปที่ขวดน้ำ นั่นคือโอกาสที่เด็กกำลังเรียนรู้ว่าการสื่อสารของตนเองสามารถทำให้เกิดผลลัพธ์ที่ต้องการได้

ความก้าวหน้าเล็ก ๆ ของเด็กอาจเกิดขึ้นได้ในช่วงเวลาที่ผู้ใหญ่ยอม “รออีกนิด”

… แล้วถ้าพ่อแม่ลองรอแล้ว ลูกยังไม่พูดล่ะ? ควรทำอย่างไร

จริง ๆ แล้ว รูปแบบการสื่อสารที่เด็กที่มีปัญหาด้านพัฒนาการใช้ไม่ได้มีเพียงการพูดเท่านั้น และนี่คือประเด็นต่อเนื่องที่เราจะชวนคุยกันในบทความตอนหน้า เพราะสัญญาณเล็ก ๆ ที่หลายคนมองข้ามอาจเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการสื่อสารที่กำลังเติบโตอยู่ก็ได้ค่ะ

ติดตามอ่านบทความหน้าไปด้วยกันนะคะ

“บ้านอุ่นรัก” เสริมพัฒนาการเด็กออทิสติก สมาธิสั้น พัฒนาการช้าไม่สมวัย

บ้านอุ่นรักสวนสยาม ถนนสวนสยาม 24 แยก 2 โทร 08 6775 9656 | LINE ID: 0867759656

บ้านอุ่นรักธนบุรี ถนนพุทธมณฑลสายสอง ซอย 26  โทร 08 7502 5261 | LINE ID: @aunrak2

Image Credit: Google Gemini